Αρχική Το σχολείο Μαθητές Καθηγητές Γονείς - Κηδεμόνες

ΤΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΝ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΟΣ

Κατά τον Ε. Κυριακίδη, το όνομα Φροντιστήριον φέρεται να έχει η Σχολή που ιδρύθηκε στην Τραπεζούντα κατά το 1682 από τον Σεβαστό τον Κυμινήτη. Η επωνυμία φροντιστήριον, η οποία σήμαινε σπουδαστήριο, δινόταν κατά την τότε αρχαΐζουσα γλώσσα σε όλες  σχεδόν τις σχολές των ελληνικών γραμμάτων. Παρέμεινε όμως η λέξις φροντιστήριον στη σχολή της Τραπεζούντος αμέσως μετά από τα πρώτα χρόνια της συστάσεώς της και αυτό μαρτυρείται επίσημα από την αφιέρωση που γράφηκε στα βιβλία του  Υπομενά  κατά το 1743.

Βέβαια και πριν από το Φροντιστήριον Τραπεζούντος υπήρχαν σχολεία, σ' ένα από τα οποία θα φοίτησε ο Σεβαστός ο Κυμινήτης, που επέστρεψε στην Τραπεζούντα το 1682 για να την προφυλάξει από την επιρροή των Ιησουϊτών. Το πρώτο οίκημα στο οποίο στεγάστηκε ήταν το μετόχι της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα (σ' αυτό λειτούργησε για  πολλά χρόνια αφού σαν δεύτερο οίκημα αναφέρεται η οικία Κανδήλογλου). Το οίκημα του μετοχίου είχε ιδρυθεί από τον πλούσιο έμπορο Λογίζο Μασκούθη.

Τον Κυμινήτη διαδέχθηκε ο Θεόδωρος ο Συμεώνος ο οποίος δίδαξε σ' αυτό μέχρι του 1692. Αλλά και αργότερα το σχολείο δεν έκλεισε, αφού η ύπαρξή του αναφέρεται το 1700 στον κώδικα της μονής Περιστερεώτα. Επίσης, επί των μητροπολιτών Νεκταρίου και Παϊσίου - ο πρώτος αρχιεράτευσε έως το 1706 και ο δεύτερος τον διαδέχθηκε - αναφέρεται σχολή ελληνική. Πάντως το 1717 ο Παΐσιος γράφει στον Γεώργιο Υπομενά παρακαλώντας τον να έρθει στην Τραπεζούντα και να διδάξει στη σχολή της. Ο Υπομενάς όμως δεν δέχθηκε, και η διδασκαλία ανατέθηκε στον ιερομόναχο Νικόδημο Περιστερεώτη, ο οποίος διηύθυνε τη σχολή επί πολλά χρόνια, στη διάρκεια των οποίων συχνά το φροντιστήριο ονομαζόταν κάποτε κοσμική σχολή Νικοδήμου. Ο Νικόδημος θεωρείται βέβαιο ότι δίδασκε στο φροντιστήριο το 1747.
Το 1748 η σχολή μάλλον δεν λειτούργησε και τη χρονιά αυτή τα βιβλία, που ο Γεώργιος Υπομενάς κληροδότησε στο Φροντιστήριο, περιήλθαν στη μονή της Σουμελά στο μετόχι της οποίας, όπως είδαμε, στεγαζόταν η σχολή. Πάντως, μετά το Νικόδημο δίδαξε ο ιερομόναχος Ιερεμίας για σύντομο χρονικό διάστημα και το 1752 διδάσκαλος είναι ο Θεόδωρος Χατζηπέτρου, έπειτα από τον οποίο για ένα διάστημα πάλι το σχολείο φαίνεται ότι διέκοψε προσωρινά τη λειτουργία του. Το 1764 όμως, όταν τον μητροπολίτη Ανανία διαδέχθηκε ο ανεψιός του Δωρόθεος, το φροντιστήριο επαναλειτούργησε, και αυτό φαίνεται ότι υπήρξε το πρώτο μέλημα του μητροπολίτου. Σημείωση σε βιβλίο που ανήκε στον Παναγιώτη Χατζηκακούλογλη, ή Γραμματικόπουλο (ίσως) μας αποκαλύπτει το όνομα του διδάσκοντος τότε: Παναγιώτης υιός Χατζη Γεωργίου εκ πόλεως Τραπεζούντος μαχαλά Βασμούλικα, εν τη κοσμική σχολή Νικοδήμου ιερομονάχου, αρχιερατεύοντος μητροπολίτου κυρίου κυρίου Δωροθέου. Η σημείωση αυτή, όμως ενδεχομένως ν' αποτελεί μόνο απόδειξη ότι το Φροντιστήριο ονομαζόταν και κοσμική σχολή Νικοδήμου.

Μια άλλη πιθανότητα είναι διδάσκαλος στο ανασυσταθέν από το Δωρόθεο φροντιστήριο να ήταν ο Ιωάννης Οικονόμος ο εκ Καθαρών. Από το 1768 ως το 1774 το Φροντιστήριο Τραπεζούντος πλουτίζει τη βιβλιοθήκη του με έργα του Γρηγορίου Θεολόγου, του Ιωάννη Δαμασκηνού, του Ιωάννη Χρυσοστόμου, του Μεγάλου Βασιλείου κ.ά. Τα βιβλία αυτά βέβαια θα αποτελούσαν και την ύλη διδασκαλίας ή ένα μέρος της.

Το 1778 στάλθηκε από τους ποντιακής καταγωγής Υψηλάντες και Μουρούζηδες να αναλάβει τη σχολαρχεία του φροντιστηρίου ο Ηλίας Κανδήλογλου, ο οποίος δίδαξε σ' αυτό επί έξι χρόνια, ως το 1784, όποτε επειδή τον κατεδίωξε ένας ντερέμπεης και φοβούμενος μήπως δολοφονηθεί, αναχώρησε κρυφά από την Τραπεζούντα. Ο Κανδήλογλου δίδασκε στο σπίτι ενός καλόγερου στη συνοικία του Αγίου Γεωργίου.

Από την αναχώρηση του Κανδήλογλου ως το 1816, αναφέρονται πολλοί διδάσκαλοι του Φροντιστηρίου, χωρίς, όμως, να γνωρίζουμε ποιά σχολικά έτη δίδαξαν (Σεραφείμ ιερομόναχος, Ιωάννης εκ Χολομάνης, Γεώργιος Κλαδόπουλος, Ιωάννης Καισαρεύς, κ.ά.). Επίσης για ένα χρόνο, το 1803, δίδαξε σ' αυτό και ο Ηλίας Κανδήλογλου, για δεύτερη φορά. Το 1805 επίτροπος του φροντιστηρίου ήταν ο Γεράσιμος Δομνηνός, πρωτοσύγκελος του μητροπολίτη Παρθενίου. Με τις ενέργειες του Δομνηνού χρυσόβουλα υπέρ του φροντιστηρίου εξέδωσαν τον ίδιο χρόνο (1803) ο Κωστάκης Λογοθέτης Γκίκας και ο Αλέξανδρος Μουρούζης, οι οποίοι χορηγούσαν παράλληλα 400 και 300 γρόσια, αντίστοιχα, σ' αυτό. Η σχολή επίσης είχε επιτρόπους και έξω από την Τραπεζούντα (στο Βουκουρέστι, το Ιάσιο και την Κωνσταντινούπολη), που φρόντιζαν τα συμφέροντά της. Χρυσόβουλο υπέρ του Φροντιστηρίου όμως είχε εκδοθεί και πριν από το 1803.

Το Φροντιστήριο φαίνεται ότι διέκοψε τη λειτουργία του, πάλι προσωρινά, για ένα διάστημα πριν από το 1816, οπότε διορίστηκε διευθυντής του ο Σάββας Τριανταφυλλίδης, πατέρας του Περικλή Τριανταφυλλίδη. Το 1818, οι Τραπεζούντιοι διδάσκαλοι έστρεψαν την προσοχή τους στην βελτίωση του φροντιστηρίου, προκαλώντας την έκδοση πατριαρχικής επιστολής από τον Κύριλλο Δ΄ την οποία συνυπέγραψε και ο προκάτοχος και έπειτα διάδοχός του, Γρηγόριος Ε΄ ο εθνομάρτυρας.  

Το φροντιστήριο από τις αρχές του 19ου αιώνα φαίνεται ότι στεγαζόταν στην ενορία του Αγίου Γρηγορίου, απέναντι από το κτίριο της μητρόπολης, στο μετόχι της μονής Περιστερεώτα. Μάλιστα, το 1833 οι Τραπεζούντιοι υποστηρίζοντας ότι το κτίριο ανήκε στην κοινότητά τους ήρθαν σε προστριβή με τη μονή. Για την περίοδο αυτή, γνωρίζουμε ότι ως το 1823 - μέχρι το θάνατό του δηλαδή -  διηύθυνε το φροντιστήριο ο Σάββας Τριανταφυλλίδης και ως το 1829 ο μαθητής του Θεόδωρος Ξενοφώντος, ο οποίος τον διαδέχθηκε.

Από τις αρχές του 20ου αιώνα εξασφαλίστηκαν οι συνθήκες και οι αναγκαίοι όροι για την μόνιμη και καρποφόρα λειτουργία του στο νέο διδακτήριο που σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Α. Κακουλίδη.

Το κτίριο του φροντιστηρίου ορθωνόταν μεγαλοπρεπέστατο πάνω σε βράχο της παραλίας με 4 ορόφους και 40 αίθουσες διδασκαλίας, εργαστήρια και γραφεία.

Ξεκίνησε την λειτουργία του το Σεπτέμβριο του 1902, με διευθυντή τον Ματθαίο Παρανίκα. Σήμερα το φροντιστήριο λειτουργεί ως Λύκειο με την επωνυμία Kanuni Anadolu Lisesi, από το οποίο αποφοιτούν κάθε χρόνο 150 με 200 μαθητές. Το Φροντιστήριον Τραπεζούντος χαρακτηρίστηκε ως «Φάρος της Ανατολής». Όπως και τότε έτσι και σήμερα φαντάζει στον παραλιακό δρόμο της Τραπεζούντας και μαγνητίζει τον περιηγητή της περιοχής.

Περισσότερες φωτογραφίες

Παρουσίαση της τελετής των εγκαινίων του Φροντιστηρίου Τραπεζούντος στον τοπικό Τύπο